Słuch a mowa – co je łączy?

Odbieranie dźwięków przy pomocy słuchu to jeden z kanałów poznawania otaczającego nas świata.

Małe dzieci słysząc mowę osób bliskich reagują ożywieniem, a kiedy docierają do nich dźwięki nieznane, zbyt głośne wywołuje to u nich płacz i zaniepokojenie. Dzięki prawidłowo funkcjonującemu zmysłowi słuchu dzieci uczą się pierwszych słów i zaczynają komunikować się ze światem werbalnie. Percepcja słuchowa rozwija się przez całe życie i może być aktywnie kształtowana przez doświadczenie własne a także przez świadome oddziaływanie najbliższego otoczenia: rodziców i nauczycieli.

Pod pojęciem słuchu kryją się podkategorie takie jak: słuch fizyczny, słuch muzyczny i słuch mowny. W procesie nabywania i prawidłowego rozwoju oraz doskonalenia mowy, każda z podkategorii odgrywa swoją rolę. Jednakże wiodącą rolę odgrywa tutaj słuch mowny odpowiedzialny za takie aspekty jak;

- odróżnianie lub utożsamianie dwóch wypowiedzi różnych lub takich samych fonologicznie (słuch fonemowy);

- odróżnianie różnych głosek (słuch fonetyczny);

- różnicowanie elementów prozodycznych wypowiedzi (akcent, melodia rytm),

- analizę i syntezę głoskową/sylabową (umiejętność rozróżnienia a następnie odtworzenia we właściwej kolejności.

            Właściwie przebiegający proces percepcji słuchowej pozwala nam odbierać i prawidłowo interpretować docierające do nas ze świata zewnętrznego bodźce dźwiękowe.Czynniki zakłócające ten proces mogą mieć wpływ na rozwój mowy lub nabywanie umiejętności czytania i pisania oraz tempo uczenia się. Dziecko z zaburzeniami przetwarzania słuchowego nie będzie w stanie uważnie słuchać, a także zrozumieć i zapamiętać tego co mówi nauczyciel czy rówieśnicy.

Podstawą rehabilitacji dzieci z dysfunkcją słuchu jest rozwijanie percepcji słuchowej i nabywanie kompetencji komunikacyjnych, bez których te nie rozwijałaby się prawidłowo. Jednakże zaburzenia rozumienia mowy występują również u dzieci z prawidłowo funkcjonującym słuchem fizycznym, ale z zaburzeniami wyższych funkcji słuchowych.Do badania tych funkcji są dedykowane specjalne testy, które potrafią wychwycić zaburzenia w obszarze dyskryminacji wysokości dźwięków, selektywności częstotliwościowej, lokalizacji, lateralizacji słuchowej oraz uwagi słuchowej.

Problem ten uwidacznia się szczególnie udzieci rozpoczynających naukę w szkole, gdy rosną wymagania stawiane zmysłowi słuchu, gdy trzeba przez dłuższy czas skupić uwagę na tym co mówi nauczyciel pomimo hałasu panującego w przestrzeni klasowej.Szybkie wychwycenie źródła niepowodzeń ucznia i wdrożenie treningu wyższych funkcji słuchowychpozwala na usprawnienie tych funkcji i zniwelowanie konsekwencji ich dotychczasowego nieprawidłowego funkcjonowania.

Wg ICD-10 – zaburzenia przetwarzania słuchowego to „inne zaburzenia percepcji słuchowej” (APD). Diagnozę medyczną stawia najczęściej lekarz audiolog foniatra lub otolaryngolog. Można ją wykonać u dzieci od 8 roku życia. U młodszych dzieci (od 4 r.ż.) rozpoznaje się ryzyko APD. Często wdrożone programy treningowe w tym okresie likwidują problem.

Czy rodzice bawiąc się ze swoimi dziećmi mogą równocześnie doskonalić percepcję słuchową? Oczywiście, że tak. Poniżej kilka prostych zabaw:

1. Lokalizowanie dźwięków w najbliższym otoczeniu.

Usiądźcie razem, zamknijcie oczy. Co słyszycie? Poproś dziecko o nazywanie dźwięków lub jedynie na wskazywanie kierunku, z którego dźwięk dochodzi. Możecie posiłkować się różnymi przedmiotami, które znajdziecie w najbliższym otoczeniu. Sami możecie wydawać odgłosy i prosić dziecko o wskazanie skąd dochodził dźwięk.

2. Identyfikowanie dźwięków długich i krótkich.

Będziemy potrzebować fasolek lub guzików oraz dwóch różnych kubeczków. Rodzic wymawia na przemian dźwięk(samogłoski a,e,io,u) krótki lub długi, a dziecko w zależności od tego jaki dźwięk usłyszy, do takiego kubeczka wrzuci fasolkę lub guzik.

3. Różnicowanie dźwięków niskich i wysokich.

W tej zabawie możemy skorzystać z kartki podzielonej na pół kreską i kredki. Rodzic wydaje dźwięk raz niski, raz wysoki korzystając z samogłoski a. Dziecko po usłyszeniu danego dźwięku rysuje kreskę na dole (dźwięk niski) lub u góry (dźwięk wysoki).

Logopeda

Anna Sieradzan

Źródło: Strefa Logopedy, Nr. 44, Wrzesień 2022