Zaburzenia rozwoju mowy u dzieci

Czym jest mowa?

Mowa, jest to czynność, która umożliwia nam komunikację z otoczeniem. Za jej pomocą ludzie przekazują sobie informacje, wyrażają uczucia i poglądy.

Mowa – to społecznie wprowadzony system znaków i reguł operowania nim; mowa to używanie języka, a język to system znaków i dźwięków, służący do porozumiewania się oraz mający kulturowe wartości.^[1]

Cechą mowy jest zabarwienie emocjonalne (czyli ton nadawania, barwa głosu, płynność, zasób słów, tempo i poprawność).

Co wpływa na zaburzenia mowy?

Na zaburzenia mowy wpływają biologiczne, psychologiczne i genetyczne uwarunkowania, tj., nieprawidłowe funkcjonowanie narządu słuchu, wady narządów artykulacyjnych (nieprawidłowy zgryz, gotyckie podniebienie, krótkie wędzidełko, nieprawidłowa pionizacja i pozycja spoczynkowa języka, napięcie mięśniowe, uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego czy obwodowego narządu mowy.

Warunkiem wpływającym na rozwój mowy jest funkcjonowanie mózgu człowieka a jego dysfunkcje zaburzają komunikację z otoczeniem.  Często niepełnosprawności, tj. całościowe zaburzenia rozwojowe (spektrum autystyczne), niepełnosprawność intelektualna, choroby psychiczne, zespół Downa, idą w parze z zaburzeniami mowy.

Do zaburzeń mowy przyczynia się doświadczenie przez jednostkę traum, silny stres.

Na zaburzenia mowy niewątpliwie wpływają nieprawidłowe nawyki, do których zalicza się; długotrwałe ssanie smoczka lub kciuka, picie z butelki czy kubka niekapka, spożywanie miksowanych pokarmów.

Oprócz uwarunkowań biologicznych wpływających na rozwój mowy, duży wpływ mają nieodpowiednie, środowiskowe wzorce artykulacyjne (jeśli osoba z najbliższego otoczenia posiada wadę wymowy to istnieje ryzyko, że dziecko ją powieli).  

Na co mają wpływ zaburzenia mowy?

Zaburzenia rozwoju mowy wpływają na osiąganie sukcesu w szkole a także prawidłowe kontakty i relacje społeczne. Sprzyjają trudnościom dydaktycznym takich jak; dysleksja, dysgrafia i dysortografia (dziecko pisze tak, jak mówi lub/i jak słyszy).

 Dzieci u których występują zaburzenia mowy, trudniej przechodzą przez proces czytania i pisania. Osiągają słabsze wyniki w nauce z uwagi między innymi na obawę przed publicznym zabieraniem głosu.

Psychika dziecka z zaburzeniem mowy różni się znacznie od psychiki dziecka mówiącego poprawnie. Dzieci z nieprawidłowościami mowy często są nieśmiałe, niepewne siebie, nieufne, mało odporne na stres, wycofane. Cechuje je labilność emocjonalna, niezdyscyplinowanie, nadpobudliwość i niestałość w przyjaźni. Czują się odrzucone i nieakceptowane przez rówieśników.

  Co zaliczamy do zaburzeń w rozwoju mowy?

Istnieje szereg zaburzeń rozwoju mowy, które poniżej pokrótce postaram się przedstawić.

Najczęściej spotykaną wadą wymowy jest seplenienie. Wyróżniamy seplenienie miedzyzębowe i seplenienie boczne.

Seplenienie międzyzębowe polega na artykulacji głosem z językiem wsuniętym pomiędzy zęby głosek dentalizowanych (s, z, c, dz lub s, z, c, dz + ś, ź, ć, dź).

Seplenienie boczne polega na wymawianiu głosek w sposób nieprawidłowy. Powietrze podczas wymawiania głosek wydostaje się bokami a nie środkiem języka, wydając charakterystyczny świst. Wyróżniamy seplenienie prawostronne, lewostronne lub obustronne. Najczęściej dotyczy nieprawidłowej wymowy głosek trzech szeregów; ciszącego (ś, ź, ć, dź), syczącego (s, z, c, dz) i szumiącego (sz,cz,ż, dż).

Rotacyzm - nieprawidłowa artykulacja głoski r. Jej powodem jest najczęściej tylnojęzykowe, „francuskie” wymawianie głoski /r/ lub wymawianie bez wibracji języka  (jednouderzeniowe). Objawia się zamienianiem głoski /r/ na /l/ lub /j/ bądź całkowitym pomijaniem głoski „r” w wymowie.

Lambdacyzm – nieprawidłowa artykulacja głoski l (zamiana najczęściej na głoskę „j”, lub całkowite jej pomijanie).

Kappacyzm – nieprawidłowa artykulacja głosek /k,g/, zamiana ich na /t,d/.

Dyslalia wieloraka – nieprawidłowa wymowa wielu głosek (giełkot lub bełkot).

Rynolalia – mówienie przez nos. Ta wada spowodowana jest najczęściej przyczynami laryngologicznymi, tj. przerośnięty trzeci migdał, częste infekcje górnych dróg oddechowych, krzywa przegroda nosowa.

Jąkanie – wada ta często pojawia się u dzieci wczesnoszkolnych, które są energiczne i mają sporo do powiedzenia, jednak nie mogą przekazać wszystkich informacji tak szybko jakby chciały, ze względu na ograniczone możliwości artykulacyjne. Wówczas mówi się o nierozwojowej płynności mówienia lub jąkaniu fizjologicznym, które mija z czasem. Jeśli jednak wraz z wiekiem jąkanie u dziecka nie ustępuje, jego leczenie może wymagać podjęcia terapii logopedycznej. Jąkanie wiąże się z zaburzeniami w sferze emocjonalnej dziecka.

Opóźniony rozwój mowy (ORM) – objawia się słabszym w stosunku do wieku (o co najmniej 6 miesięcy) sposobem wydawania dźwięków, słów czy rozumienia komunikatów. Stwierdza się je, gdy kompetencje  językowe  wykształcają  się  w  stopniu  niewystarczającym  do  osiągnięcia  efektywnego  porozumiewania  się  z  innymi  lub  nie  wykształcają  się  w  ogóle.  W  ORM  zaburzone  mogą  być  artykulacja  i  gramatyka  wypowiedzi. Znacznie  ograniczony  jest  także  zasób  słownictwa  dziecka.  Wolniejsze  tempo  nabywania  zdolności  językowych  może  dotyczyć  zarówno  czynności  mówienia,  jak  i  rozumienia. Dziecko  słyszy  dobrze, rozumie  polecenia  słowne. Potrafi  wymówić  głoski, czasem  sylaby, ale złożenie  ich  w  słowo  i  wypowiedzenie  jest  już  bardzo  trudne.^[2]

 Zazwyczaj rodzice bagatelizują problemy związane z mową, twierdząc, że dziecko wyrośnie. To błędny kierunek. Mowa jest procesem który tak jak każdy inny proces, należy wspomagać, rozwijać i doskonalić. Jeśli rodzic zauważy nieprawidłowości dotyczące rozwoju mowy, powinien niezwłocznie udać się z dzieckiem do logopedy.

^[1] https://ppp.edu.pl/2020/04/11/co-to-jest-mowa/

^[2] http://www.ppp.strzyzowski.pl/str/182/opozniony-rozwoj-mowy