Seplenienie międzyzębowe

      Seplenienie międzyzębowe  (inaczej stygmatyzm), to często spotykana wada mowy. Należy do grupy wady wymowy zwanej dyslalią.

Charakteryzuje się wysuwaniem czubka języka między zęby w trakcie wymowy głosek szeregów:

• syczącego (s, z c, dz),
• ciszącego (ś, ć, ż, dź)
• szumiącego (sz, ż, cz, dż).

Podczas nieprawidłowej realizacji tych głosek żuchwa jest opuszczona, przez co górne i dolne zęby nie zbliżają się do siebie a język wysuwa się na zewnątrz. Brzmienie głosek realizowanych w ten sposób jest przytępione, ponieważ ułożenie języka jest nieprawidłowe.  Przy poprawnej wymowie na języku powinien pojawiać się rowek a powietrze powinno być kierowane jego środkiem. Podczas seplenienia w trakcie wymowy nie pojawia się charakterystyczny rowek na języku a powietrze wylatujące podczas mówienia zostaje rozproszone, dając przytłumiony dźwięk.

Taki sposób mówienia może prowadzić do wymowy międzyzębowej.

Należy zaznaczyć, że przy seplenieniu międzyzębowym nie wszystkie szeregi są nieprawidłowo realizowane. Może się zdarzyć, że głoski ciszące wypowiadane są przez dziecko prawidłowo a realizacja pozostałych szeregów jest nieprawidłowa.

Zdarza się, że seplenieniu międzyzębowemu towarzyszy międzyzębowa realizacja innych głosek, najczęściej są to głoski: t, d, n.

Głoski w języku dziecka pojawiają się stopniowo. Jako pierwsze z trzech szeregów występują dźwięki szeregu ciszącego (ś, ć, ź, dź) pomiędzy 1-2 rokiem życia. Następnie pojawia się szereg syczący (2-3 rok życia), a na samym końcu głoski szumiące (5-6 rok życia). Głoski ciszące jako najłatwiejsze do wymówienia przez dziecko, siłą rzeczy zastępują te trudniejsze syczące. Gdy zaś pojawią się w końcu syczące, jako łatwiejsze do wymowy zastąpią – jeszcze zbyt trudne dla malucha – głoski szumiące. Jeśli 5 letnie dziecko wymawia głoski syczące międzyzębowo, istnieje duże prawdopodobieństwo, że w ten sposób będzie realizować też głoski szumiące, które dopiero się pojawią. Dlatego tak ważna jest szybka reakcja rodzica i terapia logopedyczna.

Międzyzębowa realizacja głosek może mieć różne przyczyny. Należą do nich:

- przyczyny stomatologiczne, takie jak: wady zgryzu, braki w uzębieniu, zgryz otwarty (język wysuwa się poza jamę ustna), przodozgryz, tyłozgryz,

-alergie, powiększony migdał, skrócone wędzidełko, chroniczne katary, co prowadzi do oddychania przez  usta (język znajduje się na dole, w niewłaściwej pozycji spoczynkowej)

- nieprawidłowe nawyki: zbyt długie ssanie smoczka, obgryzanie paznokci, korzystanie z kubka niekapka,

-nieprawidłowy sposób połykania oraz brak pionizacji języka (który może być spowodowany krótkim wędzidełkiem).

Seplenienie międzyzębowe niesie za sobą konsekwencje, które mogą zaburzyć poczucie własnej wartości i samoocenę dziecka;

- dziwne, przytępione brzmienie wymowy momentalnie wraca uwagę otoczenia, co może skutkować wyśmiewaniem a czasem nawet odtrąceniem od grupy rówieśniczej,

- wyśmiewane dziecko może odczuwać lęk przed publicznym wypowiadaniem się,

- mowa przyzębowa powoduje utrwalenie nieprawidłowego oddychania przez usta, co przyczynia się do częstych infekcji gardła,

- wada ta niewątpliwie rzutuje na osobowość,

- zaniża aspiracje życiowe dziecka,

- pogłębienie wady zgryzu.

Terapię seplenienia międzyzębowego należy zacząć od;

-usunięcia przyczyny seplenienia (medycznie, np. usunięcie trzeciego migdała, podcięcie wędzidełka, leczenie ortodontyczne),

- oraz terapii logopedycznej, do której należą;

1. ćwiczenia oddechowe,  które  mają na celu pogłębienie oddechu oraz zwiększenie pojemności płuc. Ważne jest wydłużenie fazy oddechowej i wyrobienie właściwego dla mowy toru oddechowego, zsynchronizowanie faz wydechowych z treścią wypowiedzi. Ćwiczenia oddechowe pomagają zapobiegać wszelkiego rodzaju wadom wymowy i niewłaściwie ukształtowaniu aparatu artykulacyjnego. Prawidłowe oddychanie jest ważne, bo wpływa na całościowy rozwój i funkcjonowanie człowieka, oddziałuje na prawidłowe ukształtowanie aparatu artykulacyjnego i wpływa na poprawę mowy.

Przykładem ćwiczeń oddechowych jest dmuchanie wiatraczka, puszczanie baniek, dmuchanie piórka, baniek mydlanych, wdech nosem a wydech ustami, itp.

2. usprawnienia aparatu artykulacyjnego (mięśni języka, ust, policzków, żuchwy), np.

• wysyłanie buziaków
• kląskanie
• wypychanie językiem policzków
• dotykanie językiem ząbków, kącików ust
• robienie językiem kropek na podniebieniu
• naprzemienne uśmiechanie się z zaciśniętymi ustami i robienie dziubka
• delikatne „żucie języka” zębami, kilkakrotne sprawdzanie językiem, czy wszystkie zęby są na swoim miejscu (tak dla pewności J).
• masowanie zębami wargi górnej i dolnej
• naprzemienne wypowadanie głoski a – o, i – u,
• przytrzymanie słomki pomiędzy górną wargą a nosem.

3. wywołania głosek, np. wywołanie głoski „s”.

„S” - jest to głoska szczelinowa, przedniojęzykowozębowa, bezdźwięczna, twarda i ustna. Podczas jej wypowiadania narządy artykulacyjne tworzą szczelinę. Nie używamy więzadeł głosowych podczas jej produkcji, przednia część języka dotyka zębów, jest też ustna więc powietrze wychodzi ustami podczas jej wymawiania. Jest głoską twardą, co znaczy że środkowa część języka nie podnosi się do góry podczas jej realizacji. Nie ma głosek, które mają identyczną charakterystykę. Głoskę „S” od głoski ”Z” różni to, że „Z” jest dźwięczna, podczas jej wymowy drgają więzadła głosowe. Głoski „dz” i „c” są głoskami zwartoszczelinowymi.

Bardzo dobrym ćwiczeniem na wywołanie tej głoski w warunkach domowych jest uśmiechanie się (nie pokazując zębów) przy jednoczesnym naciskaniu palcami kącików ust.

4. korygowania brzmienia głosek

5. utrwalanie wymowy głosek w izolacji, sylabach, wyrazach i zdaniach

• Przykład wymowy głoski w izolacji. Wypowiadamy głoskę s przy lekkim uśmiechu i zaciśniętych ustach starając się by język nie wyszedł między zęby. Zamieniamy się w węża.
• Przykłady ćwiczeń sylabowych - powtarzamy sylaby: sa, se, oso, as, ys.
• Przykłady ćwiczonych zdań z głoską s; powtarzamy zdania: Sabina wchodzi na szerokie schody. Mama kładzie na stole wyprasowany obrus. Nad miastem leci srebrny samolot. Kasia posila się kaszą.

Przy seplenieniu międzyzębowym wdrażamy terapię miofunkcjonalną, w której ćwiczymy pozycję spoczynkową języka a także prawidłowe połykanie. Podczas prawidłowej pozycji spoczynkowej,  język  lekko przylega do podniebienia twardego, usta są zamknięte, zęby są zwarte, a oddychanie odbywa się przez nos. Terapia ta polega na ćwiczeniach warg, języka, połykania, koordynacji oko-ręka, pracą mięśni całego ciała, prawidłowej postawy i oddychania.

Z seplenienia nikt sam nie wyrośnie, tu potrzebna jest terapia logopedyczna. Im wcześniejsza terapia, tym większa szansa nauczenia prawidłowego wzorca wymowy. Warto pamiętać o tym, że terapią seplenienia międzyzębowego musi pokierować logopeda.